Bewustwording en Communicatie

Geplaatst op 30 juni, 2009 

We leven in het bewustzijnstijdperk, het is bewustzijn voor en bewustzijn achter. Van bewust ademhalen tot bewuste keuzes maken. Van bewustzijn wie we zijn tot bewustzijn wat we willen.

‘Ben jij al bewust?’ ‘Nee, dat zet ik wel op mijn to-do-list voor volgend jaar.’

Voor mij is bewustzijn niet een ding, ook niet een staat van zijn. Bewustzijn is voor mij een proceswoord, een woord dat een proces uitdrukt.

Daarom klinkt bewustworden of bewustwording voor mij prettiger dan bewustzijn. Ik ben altijd bezig met bewustwording. Iedereen is altijd bezig met bewustwording. Het is net als met ademhalen: het gaat de hele dag door en je hebt het soms (of vaak) niet eens in de gaten.  Bewustworden doe je ook de hele dag door, het gaat vanzelf.

Je kunt het proces van bewustworden wel beïnvloeden. Je kunt het vertragen met alcohol, drugs, dag en nacht werken of jezelf volproppen met eten. Je kunt bewustworden ook een positief handje helpen.

Bewustwording laat zich maar moeilijk trainen. Je kunt niet naar een soort van fitness waar je je bewustwording gaat trainen en ontwikkelen. En toch zijn er wel manieren om je bewustwording te ondersteunen: communiceren is zo’n manier.

Hoe we communiceren is een reflectie van ons proces van bewustworden. Hoe we communiceren zegt iets over onze bewustwording. Het werkt ook de andere kant op: door aandacht te besteden aan hoe we communiceren en onze communicatie te ontwikkelen, beïnvloeden we ook onze bewustwording.

Het is net een kettingreactie die dan op gang komt:

Communicatie beïnvloedt bewustwording beïnvloedt communicatie beïnvloedt bewustwording en ga zo maar door.

Het ontwikkelen van je communicatie is gemakkelijker te leren dan je bewustwording trainen. Bewustwording is zo ongrijpbaar. Communicatie zeer grijpbaar, het is hoorbaar, voelbaar en merkbaar.

Kijk bijvoorbeeld naar zoiets eenvoudigs als het model van Geweldloze Communicatie. Geweldloze Communicatie gaat bij uitstek over bewustwording. Bewustwording van wat er gebeurt (de waarneming), bewustwording van de gevoelens en onderliggende behoeften. Bewustwording van hoe we die behoeften bevredigd willen zien en wat daarvoor nodig is en hoe we dat in actie omzetten. Bewustwording ook van verantwoordelijkheden: wat is van jou en wat is van mij? Bewustwording van gelijkwaardigheid en van verschillen. Bewustwording van verbinding. Bewustwording van ruimte.

Geweldloze Communicatie draagt bij aan bewustwording op verschillende niveaus: van het fysieke tot het spirituele.

Bewaard onder Communicatie, Mening | Reageer

Tags: ,

Geweldloze Communicatie bestaat niet

Geplaatst op 10 juni, 2009 

Breaking news voor al diegenen op wie de term ‘Geweldloze Communicatie’ werkt als een rode lap op een stier: Geweldloze Communicatie bestaat niet!

In de term Geweldloze communicatie’ klinkt een ontkenning door: geweldloos = zonder geweld. En het menselijk brein kan maar moeilijk uit de voeten met ontkenningen. Denk maar aan het voorbeeld dat iemand je vraagt  om niet aan een roze olifant de denken. Guess what?…..je denkt aan een roze olifant.

Geweldloze Communicatie, zo lees en hoor ik regelmatig, is communicatie vrij van oordelen. En ik zeg dat communicatie zonder oordelen niet bestaat. We hebben oordelen over onszelf en oordelen over de ander. We hebben oordelen over van alles en nog wat ook al doen we nog zo ons best.

En nu nog meer breaking news: dat is prima! Het doel van Geweldloze Communicatie is niet om vrij te zijn van oordelen. Geweldloze Communicatie is een prima hulpmiddel om oordelen, die van onszelf en/of van de ander, te vertalen naar behoeften. Oordelen zijn vaak expressies van onvervulde behoeften. Als ik op de fiets rijd en ik moet keihard in de remmen omdat een automobilist mij niet ziet, dan schrik ik en roep of denk ik misschien ‘klootzak!’. Het oordeel ‘klootzak’ wijst op mijn behoefte aan veiligheid.

Onze taal zit vol geweld. Misschien omdat onze taal is uitgevonden door mensen vol innerlijk geweld. Geweldloze Communicatie is niet geweldloos maar helpt eigen verantwoordelijkheid te nemen voor de beleving van geweld bij jezelf en de ander. En wat je dan ter beschikking staat is het model van Geweldloze Communicatie. Want dat bestaat wel.

Bewaard onder Communicatie, Mening | 1 Comment

Tags: , , ,

Proceswoorden

Geplaatst op 9 juni, 2009 

Onze taal kent allerlei soorten woorden zoals zelfstandige naamwoorden en werkwoorden. Er zijn woorden die ik mooi vind en woorden die ik minder mooi vind.  Er zijn ook woorden waar ik me aan erger zoals het werkwoord loslaten. Wat vind ik het vreselijk als ik iemand hoor zeggen: ‘Laat het toch los’. In spirituele kringen is loslaten het toverwoord en ik raak er niet door betoverd. Integendeel. Hoe komt dat?

Loslaten in de zin van ‘laat het toch los’ klinkt voor mij als iets wat ik kan doen met een begin en een einde. Als ik het werkwoord fietsen gebruik en ik zeg dat ik ga fietsen, dan is er een duidelijk beginpunt waar ik begin met fietsen en een eindpunt waar ik klaar ben met fietsen. Met loslaten werkt dit niet zo.

Als ik bezig ben iets los te laten dan ben ik er nooit mee klaar, ik ben eigenlijk altijd wel bezig met loslaten. Loslaten verloopt in fasen, net zoals rouwen. Loslaten en rouwen hebben voor mij vaak dezelfde betekenis.

Loslaten is wat ik noem een proceswoord. Een proceswoord is voor mij een woord dat een proces weergeeft. Loslaten is een proces. Een proces drukt voor mij een beweging uit, een ontwikkeling. Loslaten is afwikkelen. Loslaten is afpellen zoals de schillen van een ui. Telkens als ik een laagje heb afgepeld is er weer een ander laagje.

Ik kan daarom gerust zeggen dat ik nog helemaal niks heb losgelaten in de zin van dat ik klaar ben met loslaten. En ik kan ook zeggen dat ik voortdurend bezig ben alles los te laten.

Zelfs ontkenning en boosheid zijn onderdeel van het proces van loslaten. Dus als ik me ergens boos over voel hoeft niemand me te zeggen ‘laat het los’ want daar ben ik op dat moment juist mee bezig!

Een ander voorbeeld van een proceswoord is voor mij het woord authenticiteit. Authenticiteit is voor mij een proces. Ik ben er altijd mee bezig en nooit mee klaar.

Onze taal zit namelijk hier en daar nogal gammel in elkaar. Onze taal is net een trechter waar de rijke werkelijkheid doorheen geperst moet worden om in woorden te kunnen uitdrukken. En dan gaat er wel eens wat verloren.

Bewaard onder Communicatie, Mening | 3 Comments

Tags: , ,

Gelijkwaardigheid en verschillen

Geplaatst op 6 juni, 2009 

Mensen zijn gelijkwaardig en verschillend.

Vanuit het perspectief van Geweldloze Communicatie hebben alle mensen op aarde dezelfde behoeften. Alle mensen!

Mannen en vrouwen hebben dezelfde behoeften. Kinderen en volwassenen hebben dezelfde behoeften. Rijke en arme mensen hebben dezelfde behoeften. Mensen met verschillende huidskleuren hebben dezelfde behoeften. Mensen uit verschillende culturen hebben allemaal dezelfde behoeften.

Vanuit deze behoeften kunnen we elkaar herkennen en erkennen, vanuit onze behoeften zijn we allemaal gelijkwaardig.

Waar we in verschillen is hoe we die behoeften bevredigen. Dat wat we doen om voor een behoefte te zorgen noemen we in Geweldloze Communicatie een strategie.

Zo hebben we bijvoorbeeld allemaal de behoefte aan ontspanning. Als ik graag even motor ga rijden om voor mijn behoefte aan ontspanning te zorgen, dan kan een ander een oordeel hebben over de strategie ‘motor rijden’. Bijvoorbeeld: motorrijden is gevaarlijk. Als een ander graag naar een soap serie kijkt om voor haar behoefte aan ontspanning te zorgen, dan kan ik een oordeel hebben over de strategie ‘soap serie kijken’. Bijvoorbeeld: naar een soap serie kijken is stom.

Als we over elkaar oordelen gaat het vaak over de strategieën die we toepassen om voor onze behoeften te zorgen.  Als we voorbij de strategieën kijken naar de achterliggende behoeften, dan kunnen we onze verschillen gemakkelijker accepteren en ons gemakkelijker verbinden met elkaar.

Al zien iemands keuzes er nog zo onhandig uit, elk gedrag heeft nut in de zin van dat het gericht is op de bevrediging van een behoefte.

In de nieuwsbrief ‘NVC Quick Connect’ van Juni 2009 staat een toepasselijk voorbeeld van een moeder die tegen haar kind had staan schreeuwen. Deze moeder oordeelde over zichzelf  (Wat is er toch verkeerd met mij?) omdat ze dat had gedaan. Uiteindelijk blijkt, na wat doorvragen, dat haar gedrag tegen haar kind schreeuwen, voortkwam uit haar behoefte om het welzijn van haar kind te beschermen. En die behoefte zal iedereen herkennen.

Bewaard onder Communicatie, Mening | 4 Comments

Tags: , , ,

Communicatie en conflict

Geplaatst op 27 mei, 2009 

Via Twitter kwam ik op het spoor van Alan Sharland wiens werk prima aansluit bij het gedachtegoed van Geweldloze Communicatie.

Een aanrader is zijn e-book ‘Contemplations on Communication and Conflict’. Vooral het hoofdstuk over lichaamstaal raakte me omdat het ‘lezen’ van lichaamstaal gepaard gaat met een heleboel aannames, interpretaties en oordelen. Ik schreef Alan hierover:

Especially the article on body language touched me. I felt relieved reading your point of view on body language. It helps me to let go of  perfectionism, both listening, being present in the moment, and also reading and scanning the other persons body language and also mastering my own body language is indeed ‘a hell of a job’.

Om een indruk te geven hier de inhoudsopgave van het e-book:

1.  Conflict Resolution in the Bird World (….or how to find a win/win solution with someone who seems to be a bully.)
2. Tolerance Can Be Overrated (….or why conflict avoidance, under the guise of tolerance, can be a dangerous thing.)
3. My body language, my tone of voice, the colours I’m wearing…. They don’t mean a thing. (….or why, when we treat ‘non-verbal communication’ such as ‘body language’ as if it is a science, it leads to disconnection between us.)
4. Trouble on the Tube (…or why standing up for someone and ’taking sides’ can be one of the main causes of the escalation of conflict)
5.Would you rather be right or happy? (…..or why responding to a personal conflict as if it is a competition can be a challenge but it won’t bring us happiness)
6. Denial is not a river in Egypt!*(…or why responding to a conflict by trying to avoid it or pretending it doesn’t exist doesn’t work)
7. 3 Cheers For Conflict! (…or how, if we can accept conflict as inevitable, we can step back and see it as an opportunity for Learning, Connection and Insight)

Bewaard onder Communicatie | Reageer

Tags: , ,

Geweldloze Communicatie niet aardig?

Geplaatst op 25 mei, 2009 

In ‘Geweldloze Communicatie niet spontaan?‘ schreef ik over een bezwaar dat ik wel eens hoor dat Geweldloze Communicatie niet spontaan is. Er is nog een ander bezwaar dat ik ook regelmatig hoor, namelijk dat Geweldloze Communicatie niet aardig is.

Hoewel mededogen de smeerolie is van de Geweldloze Communicatie, kan Geweldloze Communicatie in bepaalde situaties confronterend zijn. Het kan iemand confronteren met de effecten van zijn of haar gedrag, met de effecten van wat hij of zij zegt.

Het model van Geweldloze Communicatie is bij uitstek geschikt om iemand terug te geven wat de effecten zijn van wat hij of zij doet of zegt. Zie bijvoorbeeld het artikel ‘Doe eens onaardig‘.

Sommige mensen denken dat het juist geweldloos is als je alles wat een ander doet of zegt altijd maar als een spons absorbeert. Niets is minder waar! Door alles maar te sponsen doe je jezelf geweld aan en je ontneemt de ander de kans iets te leren over de effecten van zijn of haar gedrag en communicatie.

Geweldloze Communicatie is ook bij uitstek geschikt om onderscheid te maken tussen mijn en dijn. Wat is van jou en wat is van mij? Wat zijn jouw verantwoordelijkheden en wat zijn de mijne?  Jij zorgt voor wat van jou is en ik voor wat van mij is.

Als iemand altijd van je gewend is dat je zijn of haar problemen lekker absorbeert, en je geeft op een dag via het model van Geweldloze Communicatie terug wat de situatie met je doet, dan kan het gebeuren dat je te horen krijgt dat wat je zegt niet aardig is. Beschouw het maar als een compliment!

Dus het bezwaar dat Geweldloze Communicatie niet aardig is, daar kan ik wel in meegaan. Want onder het mom van aardig zijn doen we onszelf en ook de ander regelmatig geweld aan.

Bewaard onder Communicatie, Mening | Reageer

Tags:

In de supermarkt

Geplaatst op 15 mei, 2009 

De supermarkt is een geweldige plaats om te de basisbeginselen van de Geweldloze Communicatie te leren herkennen. Deze week hoorde ik een vader het volgende zeggen tegen zijn dochter die haar schoenen had uitgetrokken in de supermarkt:

Vader: Trek je schoenen aan!
(Even wachten…)
Vader: Trek je schoenen aan!
(Even wachten…)
Vader: Moet ik het soms drie keer vragen?

De vraag is (je kunt er geen prijs mee winnen): wat was nou de vraag die deze vader zijn dochter stelde? Ik heb in ieder geval geen vraag gehoord, wel een opdracht/eis.

Hoewel het model van Geweldloze Communicatie eenvoudig is zijn er een aantal valkuilen. Zoals het vermengen van het verzoek met een opdracht of eis. Nu ligt het er in het voorbeeld natuurlijk dik bovenop dat hier geen sprake is van een verzoek. Soms merk je pas dat het ‘verzoek’ eigenlijk een eis was als je niet doet wat die ander vraagt. Soms is een vraag of verzoek een netjes ingepakte eis.

Lees ook: Hoezo nee? en Straffeloos ‘nee’ zeggen

Bewaard onder Communicatie | Reageer

Tags: ,

Geweldloze Communicatie niet spontaan?

Geplaatst op 13 mei, 2009 

Regelmatig hoor ik dat Geweldloze Communicatie niet spontaan is, dat als je communiceert volgens het model van Geweldloze Communicatie, dit geen of nauwelijks ruimte biedt voor spontaniteit. Hmmmm?

Spontaan betekent volgens de online Van Dale: zonder dwang, uit eigen beweging.

Je kunt het idee, de aanname of overtuiging hebben dat je ‘moet’ communiceren volgens het model van Geweldloze Communicatie. Bijvoorbeeld omdat je zojuist een training hebt gevolgd en jezelf oplegt dat je het geleerde meteen in de praktijk ‘moet’ toepassen. Of omdat je partner of een vriend(in) volgens dit model communiceert en jij jezelf oplegt dat je dit ook ‘moet’ doen.

Zodra je het idee hebt dat je iets ‘moet’ (van een ander of van jezelf) creëer je ruimtegebrek en dat voelt als bijvoorbeeld weerstand of irritatie. Je kunt dan gemakkelijk denken dat je die weerstand of irritatie ervaart omdat je niet meer spontaan kunt communiceren. Het oordeel ‘ik kan door Geweldloze Communicatie niet spontaan zijn’ kan wel eens een oordeel zijn dat wijst in de richting van de onderliggende behoefte aan ruimte. Ruimte die je jezelf hebt ontnomen door iets te ‘moeten’, door jezelf een ‘verplichting’ op te leggen.

Je kunt ook het idee hebben dat Geweldloze Communicatie niet spontaan is omdat het gaat over het volgen van regeltjes. Regeltjes in de zin van het herkennen van de verschillende stappen van het model en het herkennen van de verschillende valkuilen (onderscheid tussen waarneming en interpretatie/oordeel, onderscheid tussen gevoelens en quasi gevoelens, onderscheid tussen behoeften en strategieën, onderscheid tussen een verzoek en een eis).

We vergeten vaak dat de manier waarop we al jaren communiceren ook is aangeleerd aan de hand van een heleboel regeltjes. Regeltjes die we op school hebben geleerd en die we ons hele leven al zo vaak hebben toegepast dat we ons er niet eens bewust zijn dat we dit doen.

Om een taal te kunnen gebruiken is een woordenschat nodig, kennis van de schrijfwijze, uitspraak en betekenis van de woorden. Er is ook grammatica nodig. Allemaal regeltjes die we ooit hebben geleerd maar die we niet meer herkennen als regeltjes. En omdat we deze regeltjes op de automatische piloot kunnen toepassen noemen we dat soms spontaan communiceren.

Het is met Geweldloze Communicatie net als bij het leren van een vreemde taal of leren autorijden. In het begin voelt het onwennig, ongemakkelijk en frustrerend. Als je iets nieuws gaat leren ben je in het begin onbewust onbekwaam, daarna bewust onbekwaam, vervolgens bewust bekwaam en ten slotte onbewust bekwaam.

Als je naast de manier waarop je altijd communiceert en waarin je onbewust bekwaam bent, een andere manier van communiceren leert waarin je in het begin bewust onbekwaam bent, dan liggen de oordelen als het ware om de hoek op je te wachten. Oordelen over jezelf (‘Ik kan het niet’) of over Geweldloze Communicatie (‘Het is niet spontaan, het is niks voor mij’). Misschien wijzen deze oordelen in de richting van je behoefte aan leren of je behoefte aan vertrouwen.

Geweldloze Communicatie vraagt om bewustzijn, om aanwezig zijn in het hier en nu, om eigen verantwoordelijkheid voor wat er in je leeft en speelt en hoe je dat communiceert met jezelf en de ander.

En daar ligt naar mijn idee een wezenlijk verschil met hoe we gewend zijn te communiceren.

We zijn gewend en ermee vertrouwd om eruit te flappen wat we denken en noemen dat spontaniteit. Handelen zonder dwang en vanuit eigen beweging EN vanuit bewustzijn kan ik spontaan noemen. Is het bewustzijn er niet, dan klinkt spontaniteit voor mij eerder als impulsiviteit. Wil je jouw ‘communicatieshow’ laten runnen vanuit bewustzijn of vanuit impulsen? In het eerste geval bedien jij de knoppen. In het tweede geval geef je de bediening van de knoppen uit handen.

Uiteindelijk kun je ook Geweldloze Communicatie inzetten zonder dwang en uit eigen beweging. Spontaan dus. Maar wel vanuit bewustzijn. En hoewel in het begin de ‘regeltjes’ een handig hulpmiddel zijn en de communicatie misschien wat klinkt als een trucje, wordt Geweldloze Communicatie na verloop van tijd een manier van leven die aansluit op jouw authenticiteit en die net zo goed past als je favoriete spijkerbroek.

Vanuit bewustzijn kun je ook kiezen wanneer je het model van Geweldloze Communicatie expliciet inzet en wanneer niet. Want je kunt bij de bakker natuurlijk gerust een half volkoren vragen zonder te benoemen hoe je je voelt en wat je behoefte is.

Bewaard onder Communicatie, Mening | 1 Comment

Tags: , , , ,

← Vorige pagina — Volgende pagina →