Als ik nu aan mijn dromen en ambities denk, dan gaat dat meestal samen met opwinding en passie maar ook met onzekerheid. Door die onzekerheid twijfel ik wel eens of mijn dromen echt wel mijn dromen zijn en of mijn ambities echt wel mijn ambities zijn.

Maar als ik dan terugdenk aan tien, twintig jaar geleden toen ik geen dromen en ambities had, dan voel ik me ineens een stuk zekerder over mijn huidige dromen en ambities. De winst is dat ik toen alleen maar wist wat ik niet wilde en niet wat ik wel wilde, terwijl ik nu wel weet wat ik  wil. Akkoord, ik voel me daar soms onzeker over maar ‘give me a break’ zeg, die lizard brain (zie: ‘Twijfelen of je het wel kan ondernemen‘) moet ook wat om handen hebben.

Maar ik vind het te gemakkelijk die lizard brain overal maar de ‘schuld’ van te geven en daarom vraag ik me af wat nou die kracht is die maakt dat ik af en toe een stapje terug zet bij het verwezenlijken van mijn dromen en ambities in plaats van een stapje vooruit. Laatst blogde ik over de angst voor verlies, de angst voor het verlies van mijn dromen en ambities. Als die angst die kracht is, waar komt die kracht dan vandaan en wanneer is die ontstaan?

Ik herinner me iets dat Paulo Coelho schreef, namelijk dat iedereen in z’n leven op een bepaald moment door een trauma besluit niet meer te groeien of zich te ontwikkelen.

Hoewel ik tien, twintig jaar geleden geen dromen en ambities had, had ik die als kind en als tiener wel. Ik had toen zelfs een hele grote droom.

Toen ik nog heel jong was overleed een oom en dat veroorzaakte in de familie een flink drama. Mijn oom werd na zijn dood op een voetstuk geplaatst en mijn familie sprak over hem alsof hij een superheld was, een heilige.

En wie wil er als kind nou geen superheld zijn? Nou, ik wel. Daarom wilde ik zijn zoals mijn oom zodat er over mij ook zo lyrisch zou worden gesproken als over hem.  En daarom wist ik van kinds af aan al wat ik later wilde studeren en wat ik later wilde worden. Ik wilde techniek studeren, elektrotechniek en elektronica, net zoals mijn oom.

Ik speelde als kind met elektronische schakelingen, met weerstanden, condensatoren, spoelen en transistors en wilde begrijpen hoe alles werkte. Elektriciteit fascineerde mij.

Op de middelbare school wist ik precies welke vakken ik nodig had. Ik ging ‘lean and mean’ te werk en zorgde dat ik voor de vakken die ik later niet nodig had net voldoende haalde zodat ik al mijn aandacht kon richten op de vakken die ik wel nodig had.

Mijn lerares biologie had dat op een gegeven moment in de gaten. Elk trimester hadden we drie proefwerken. De eerste twee deed ik mijn best en haalde bijvoorbeeld een acht. Dan rekende ik uit wat ik voor het derde proefwerk moest halen om gemiddeld op een zes te eindigen. Twee keer acht is zestien en voor een zes gemiddeld had ik voor het derde proefwerk een twee of meer nodig. En dan ‘verknalde’ ik het derde proefwerk en deed dat elk trimester weer opnieuw.

Na de middelbare school wist ik ook precies welke studie ik wilde gaan volgen, dat wist ik al van kinds af aan. Ongeveer  twintig jaar na het overlijden van mijn oom studeerde ik af. Ik had mijn grote doel bereikt.

Maar er was iets helemaal mis gegaan. Tijdens mijn studie had ik al in de gaten dat het niet was wat ik me ervan had voorgesteld. Spelen met techniek en creativiteit hadden plaats gemaakt voor formules en heel veel wiskunde.

En anno 2010 zie ik het pas: dat de allergrootste droom die ik ooit heb gehad mijn kinderdroom was om elektrotechnicus en elektronicus te worden. En die droom, die grote droom, mijn levenswerk waar ik zowat twintig jaar mee bezig was geweest, ging in vijf jaar college hard onderuit.

Nu ik erop terugkijk kan ik zeggen dat het eigenlijk bij de allereerste les elektriciteitsleer al mis ging toen er een driedubbele kringintegraal op het bord verscheen. Collegehumor om ons te laten schrikken. Het was de eerste doodsteek voor mijn droom.

Dat moment, het verlies van mijn kinderdroom, moet het moment zijn geweest dat ik, om met Paulo Coelho te spreken, onbewust ben gestopt met groeien. Vanaf dat moment geen dromen en ambities meer. No way.

Morgen deel 2.

Lees ook: De angst voor verlies deel 1 en deel 2

Ik dacht terug aan die muts. Het had me verbaasd hoe graag ik hem terug wilde hebben en wat het verlies ervan met me deed. Ik was bereid geweest 15 kilometer extra te fietsen om die muts terug te vinden. Het was toch maar een muts en toch……  Ik was iets verloren en dat deed wat met me.

Faalangst, zelfsabotage, weerstand en meer van dat soort ‘duistere innerlijke subroutines’ zullen best een rol spelen bij het schrijfproces, maar wat hier nog dieper onder ligt, is de angst voor verlies. Angst voor verlies levert de brandstof voor zelfsabotage en weerstand en kan er  aan de buitenkant uitzien als faalangst. Het is vaak niet de angst om te falen maar de angst  iets te verliezen die de boel blokkeert.

Als je langere tijd een plan hebt, een verlangen, een droom, dan bouw je daar een heel verhaal omheen zoals ideeën en beelden over hoe het er in werkelijkheid uit zou zien. Met zo’n verhaal bouw je als het ware een relatie op: je staat ermee op en gaat ermee naar bed

Je gaat aan de slag om je plan, verlangen of droom te laten uitkomen. Dat gaat een tijdje voorspoedig tot het op een gegeven moment serieus wordt en het plan, verlangen of droom daadwerkelijk op weg is naar realisatie. Dat is zo’n beetje het punt waarop een raket de aantrekkingskracht van de aarde nog voelt maar ook de gewichtloosheid van de ruimte. De raket kan twee kanten op: terug naar aarde vallen of nog wat extra kracht gebruiken om aan de aantrekkingskracht van de aarde te ontsnappen en te zweven in de gewichtloosheid.

Op dat cruciale punt van bijna-realisatie beginnen sabotage en weerstand harder te duwen en te trekken. Ik heb me lange tijd afgevraagd wat daarvan het nut is, ervan uitgaande dat alle gedrag, hoe zinloos het er ook uitziet, een bedoeling heeft.

Sabotage en weerstand hebben een beschermende functie, ze beschermen tegen de angst voor verlies. Het verlies dat zou ontstaan als het plan, verlangen of droom werkelijkheid wordt. Eenmaal werkelijkheid is er het verlies. Het verlies van het plan dat niet langer een plan is. Het verlies van het verlangen dat niet langer een verlangen is. Het verlies van de droom  die niet langer een droom is. Het verlies van het verhaal, de ideeën en beelden  Het verlies van de relatie met het verhaal.

En natuurlijk komt er voor dat verlies van alles in de plaats. Er komen ook weer nieuwe plannen, verlangens en dromen. Maar die relatie met dat ene plan, verlangen of droom is weg, voor altijd.

Alles verandert, alles is tijdelijk. En als je een leven lang van alles hebt verloren mag je aan het eind van de rit ook je eigen leven verliezen.

Leven is leren omgaan met verlies. Wij hebben in onze westerse cultuur niet de ceremonieën om op een emotioneel gezonde manier verliezen te vieren. We nemen er ook niet de tijd voor,  ‘mogen’ een dag, hooguit een week rouwen en ‘moeten’ dan weer overgaan tot de orde van de dag. We stapelen verlies op verlies zonder echt te voelen en te verwerken.

En daarom kan het minste of geringste verlies de angst voor verlies triggeren.

Wat betekent dit voor mijn schrijfproces?

‘When you want something, the whole Universe conspires to help you realize your desire’ (Paulo Coelho).

Het hele universum helpt om verder te schrijven. Door me mijn muts te laten verliezen, door me vragen te stellen via een blogvriendin en door me aan nieuwe inzichten te helpen.

Ik zit nog in de fase van dialoogvoering met het betreffende verhaal maar de sfeer is een beetje grimmiger geworden. Zo van: best leuk en aardig hoor zo’n uitwisseling maar wanneer wordt het nou eens concreet, waar blijft dat verhaal met een begin, een midden en een eind, met een thema en verhaallijn?

En dan krijg ik als antwoord dat ik geduld moet hebben, dat er eerst nog wat aan onze relatie moet worden gewerkt. Het verhaal waarmee ik aan het communiceren ben heeft zo waar enkele vrouwelijke eigenschappen

Een blogvriendin vroeg me vorige week per e-mail met welke schrijfprojecten ik bezig was. Ik schreef haar onder andere over mijn project ‘verhaal vertelt’, het verhaal dat zichzelf aan mij vertelt. Ik schreef haar dat ik al een tijdje het idee heb dat er een verhaal op mijn deur klopt en dat ik via de methode van Mark David Gerson het verhaal zichzelf wil laten vertellen.

De dag na ons e-mail contact fietste ik ’s middags naar huis. Onderweg had ik mijn wintermuts in mijn jaszak gestopt omdat ik het warm had. Toen ik thuis van mijn fiets afstapte, merkte ik meteen dat mijn jaszak leeg was: ik was mijn muts verloren. Het was nog licht buiten en ik reed terug om mijn muts te zoeken.  Ik zou hem onderweg vast en zeker ergens langs de kant van de weg zien liggen. Ik fietste verder en verder en zag geen muts. Ik gaf de zoektocht op en hoopte dat mijn muts nu in het bezit was van iemand die dringend een warme muts nodig had. Hoewel ik de zoektocht had opgegeven, merkte ik dat ik terug op weg naar huis toch bleef kijken of ik niet toevallig mijn zwarte muts ergens zag liggen.

’s Avonds had ik in mijn mailbox weer een berichtje van mijn blogvriendin. Ze stelde me een vraag over mijn schrijfproces:

…if the story is knocking (on your door), what do you think keeps you from opening the door? what are you afraid of?….. By keeping your story at bay, what are you protecting yourself from?

Het zal wel faalangst zijn dacht ik en wilde er verder geen aandacht aan besteden. Maar haar vraag had al iets getriggerd, iets dieper en wezenlijker dan faalangst.

Na deze ‘cliffhanger’ morgen deel 2 van ‘Angst voor verlies’.

Rouwen gaat over het vieren van verlies. Kun je verlies dan vieren? Jawel, door te rouwen.  Rouwen is een viering van een verlies. Bij vieren denkt je misschien aan feest, slingers en ballonnen en iedereen in de hiep-hiep-hoera-stemming. Maar ook rouwen is een vorm van vieren.

Ik was dus aan het rouwen en ik weet ook waarover: over een verandering. Een verandering die mij niet snel genoeg kan gaan omdat ik het nieuwe, dat wat in de plaats komt van dat wat voorbij is, wil omarmen en verwelkomen. Liever nog vandaag dan morgen. Maar zo werkt dat niet.

Terwijl ik zo door het bos liep begreep ik ineens dat de leegte die ik voelde een belangrijke functie had. Die leegte moest er zijn, was nodig om ruimte te bieden aan het nieuwe, dat waar ik zo naar verlang.

Om plaats te maken voor iets nieuws, moet er eerst gerouwd worden om het verlies, over dat wat voorbij is. Het gevoel van leegte wil gevoeld worden. Door het te voelen wordt de leegte herkend en erkend, wordt de leegte als het ware bevestigd in haar bestaan. Pas dan is de leegte klaar om het nieuwe in ontvangst te kunnen nemen.

Verlies betekent ruimte maken voor iets nieuws.

Het zal me niet verbazen als wetenschappers binnenkort aantonen dat leegte subtiele signalen voortbrengt waarmee het communiceert dat het klaar is om het nieuwe te ontvangen. En dat nieuwe, zo zal uit verder onderzoek blijken, ontvangt die signaaltjes en weet dan dat het welkom is. Zo werkt het. Nobelprijs gegarandeerd.

, Centrum voor Authentieke en Geweldloze Communicatie: Aria van Nassim Assefi

Jasmine Talahi wordt op een dag getroffen door een tragische gebeurtenis. Haar vijfjarig dochtertje Aria is buiten aan het spelen als een 17-jarige studente haar aanrijdt. Aria overleeft het ongeluk niet.

Jasmine, arts en alleenstaande moeder, is geboren in Amerika uit Iraanse ouders. Haar ouders zijn teruggekeerd naar Iran maar zij hebben geen enkel contact meer met Jasmine. Haar ouders konden de ‘Amerikaanse levensstijl’ van Jasmine niet accepteren en keurden ook haar relatie met Justin af. Justin, de vader van Aria, overleed toen Jasmine zwanger was van Aria.

Jasmine laat alles en iedereen achter zich en gaat reizen in een poging het verlies van Aria te verwerken. Haar vrienden noemen het een vlucht en willen dat zij terugkomt naar Amerika. Zij hebben ook verdriet om het verlies van Aria en willen hierover samen met Jasmine rouwen.

Jasmine komt uiteindelijk in Tibet terecht waar zij in een klooster intrekt om te mediteren. Zij schrijft haar moeder dat zij naar Iran komt. Jasmine wil de verwijdering tussen haar en haar ouders (die dan tien jaar heeft geduurd) ongedaan maken.

Jasmine die altijd troost heeft gevonden in de eenzaamheid, wordt in Iran geconfronteerd met veel familie en veel aandacht. Zij ontdekt dat voor haar familie het verdriet bij het leven hoort en dat is zo anders dan zij in Amerika heeft ervaren. Zij is Aria dankbaar dat haar ongeluk haar terug naar Iran heeft gebracht.

Wat mij als kersverse vader bij de keel grijpt is het overlijden van Aria. Het lijkt mij het meest vreselijke verlies dat je als mens kunt meemaken: het verlies van jouw kind. Hoe ga je daarmee om, welke strategieën heb je als jouw wereld lijkt in te storten?

In het boek beleef ik twee thema’s:

• Verlies en de behoefte daarover te rouwen.
• Omgaan met verschillen en acceptatie.

Na het overlijden van Aria gaat Jasmine reizen vanuit haar behoefte aan ruimte. Jasmine komt letterlijk en figuurlijk in beweging waardoor er langzaam maar zeker ruimte voor haar ontstaat.

Wat mij intrigeert is dat die ruimte als zondanig niet bestaat, die ruimte is de voorwaarde die nodig is om de beweging verder te ondersteunen. Doordat Jasmine de ruimte schept door te gaan reizen biedt die ruimte openingen om anders tegen zaken aan te kijken zoals het contact met haar ouders. Zonder ruimte konden dit nieuwe inzicht er niet zijn. Zij komt hierdoor als het ware nog verder in beweging. De vervulling van de behoefte om te rouwen, bewegen en ruimte zijn nauw met elkaar verbonden en versterken elkaar. Uiteindelijk gebeurt hierdoor het ondenkbare, namelijk dat Jasmine naar Iran gaat om het contact met haar ouders te herstellen.

Het boek fungeert voor mij ook als een spiegel: het geweld in de ander laat het geweld in mijzelf zien. In het begin van het boek staat een passage waarin de moeder van Jasmine het gedrag van haar dochter afkeurt op een wijze die mij stevig deed oordelen: “Wat een ….. is die moeder zeg, die zou ik nooit meer willen zien!”. Daarmee deed ik dus precies hetzelfde als de moeder van Jasmine die haar dochter ook niet meer wilde zien. Een spiegel maar wel wat pijnlijk. Auw!