Jij geeft mij het gevoel dat…

Dit is typisch een uitspraak van iemand die zijn/haar estafettestokje maar al te graag uit handen geeft om er een ander verantwoordelijk voor te maken: wat ik voel is jouw verantwoordelijkheid. Deze vorm van het doorgeven van het estafettestokje hoor ik regelmatig. Vooral songwriters zijn er dol op maar ook in films en in het dagelijks leven hopt het stokje op deze manier gemakkelijk van de één naar de ander.

Ik geef jou het gevoel dat…

Deze versie hoor ik niet zo vaak. Hij viel me laatst op toen ik hoorde zeggen: ‘Fijn dat ik jou een gerust gevoel heb kunnen geven’. Het is een uitspraak van iemand die het estafettestokje graag uit handen van een ander neemt om er zelf verantwoordelijkheid voor te nemen: wat jij voelt is mijn verantwoordelijkheid.

Hou je eigen stokje vast want:

• Wat jij voelt is van jou en jij bepaalt wat je ermee doet.
• Wat ik voel is van mij en ik bepaal wat ik ermee doe.

Ter verdediging van dat gedoe met dat estafettestokje hoor ik wel eens zeggen dat die dingen nu eenmaal zo gezegd worden in onze taal. Maar het heeft niks met taal te maken maar met de onderliggende overtuigingen, de taal fungeert alleen als boodschapper.

En als ik dan weer ergens lees of van iemand hoor dat het om de reis gaat en niet om het doel, dan denk ik: oh ja, da’s waar ook. En tegelijk denk ik: hier dat doel en snel!

Vandaag bracht ik iemand naar het busstation en wilde graag dat zij die ene bus zou halen.

Toen we bij het busstation arriveerden stond de bus startklaar en passagiers stapten al in. Ik had nauwelijks tijd om afscheid te nemen en kon niet meer bedanken voor de boeken die ik van haar had gekregen. De deuren van de bus waren al dicht toen ze het perron op liep maar gelukkig liet de chauffeur haar nog instappen.

Ik had mijn doel bereikt maar zonder te genieten van de reis. Ik was volledig gefocust geweest op de klok, had  niet echt afscheid kunnen nemen en een andere medepassagier zat ziek in de auto, misselijk geworden van het snelle remmen en wegrijden bij de stoplichten.

Doel bereikt, reis verziekt.

Dus neem het van mij aan: een doel bereiken zonder van de reis te genieten, daar is echt helemaal niks aan.

In de Virtual Light Broadcast van maart 2010 segment 5, vertelt Steve Rother het volgende:

Stel je voor dat er in je familie een nieuw kleinkind of een nieuw kind is geboren. Het is een gloednieuwe baby en jij hebt net de diagnose ‘kanker’ gekregen. De doktoren verwachten dat je niet lang meer te leven hebt. Wat zou je dat kind willen vertellen? Wat is belangrijk voor jou om door te geven aan dat kind voordat je sterft?

Wat je dat kind wilt vertellen, dat is waar je over moet schrijven.

En daarom is er vandaag geen blogpost in de categorie ‘Vraag en Antwoord’. Ik vind die categorie erg leuk en ben altijd weer benieuwd met welke vragen mensen via Google op mijn blog terecht komen. Maar als ik wist dat ik niet lang meer te leven had, dan zou ik het kind uit de metafoor van Steve Rother, daarover niet vertellen.

Ik weet al een tijdje wat ik in zo’n geval zou doorgeven aan dat kind.  Ik zou iets doorgeven wat geen enkele school of opleiding je leert en wat in het leven misschien wel het allerbelangrijkste is. Ik zou het kind doorgeven dat het allerbelangrijkste om te leren is om voor jezelf te zorgen. En dat voor jezelf zorgen veel verder gaat dan alleen de zorg voor je fysieke lichaam in de vorm van eten, drinken en slapen.

En nu weet ik dus ook waar ik eigenlijk over wil schrijven. Diep van binnen weet ik het al een tijdje. Begin dit jaar heb ik wat onderhoud gepleegd aan mijn blog en maakte toen een nieuwe categorie ‘codependency’ aan. Het ging vanzelf en toen die categorie er eenmaal  was schrok ik ervan. Ik vind het namelijk een heftig etiket om aan een blogpost te hangen. Maar omdat codependency meteen raakt aan het belang van voor jezelf zorgen, raakt het ook aan wat ik wil schrijven. Wordt vervolgd…

En nou is er toch nog een soort van ‘vraag en Antwoord’ blogpost ontstaan namelijk:  hoe kies je waar je over gaat schrijven…

Tijdens het eten gebeurde er iets waardoor ik: A. de werking van het reptielenbrein in volle glorie kon aanschouwen en B. ik ineens genoeg materiaal had voor een blog.

Deze blogpost heb ik te danken aan een financieel adviesbureau dat waarschijnlijk nog nooit gehoord heeft van het wettelijke ‘Bel me niet register’ en daarom tijdens etenstijd belde voor een ongezellig potje telemarketing.

Hou dit even vast want ik maak nu eerst een zijsprong naar een Tai Chi les eerder deze week.

We hadden tijdens een les ‘Tai Chi als zelfverdediging’ een aantal stoot- en traptechnieken geoefend. Een deelneemster vroeg hoe je in een live situatie kunt weten welke techniek je moet kiezen om jezelf te verdedigen. De trainer vertelde dat je vanuit een reflex moet reageren, vanuit een soort dierlijk instinct. Hij vertelde erbij dat je dat dierlijk instinct bij jezelf kunt oproepen in je reptielenbrein.

Bij het woord reptielenbrein denk ik meteen aan Seth Godin. Hij noemt het the lizard brain:

The lizard is a physical part of your brain, the pre-historic lump near the brain stem that is responsible for fear and rage and reproductive drive. (Seth Godin)

Gedreven door angst is het reptielenbrein ook verantwoordelijk voor allerlei sabotage praktijken want het reptielenbrein is doodsbang voor nieuwe en onbekende wegen. Het reptielenbrein is niet bepaald en schatje dus om dat op te roepen…..

De Tai Chi leraar liet zien hoe je dat doet. Hij ging tegenover de deelneemster staan en focuste zijn blik op haar hoofd. Hij liep naar links, terug naar rechts, naar haar toe en bij haar vandaan en welke beweging hij ook maakte, hij hield zijn blik strak op haar hoofd gericht. ‘Als je zo gefocust blijft op een vast punt’ zei hij, ‘zul je merken dat je je een beetje opgefokt gaat voelen: dat is het reptielenbrein.’

Wacht even dacht ik, dat herken ik. Als ik op de fiets bijvoorbeeld rakelings gepasseerd wordt door een automobilist of er komt een automobilist door rood stoplicht gereden terwijl de fietsers juist groen licht krijgen, dan doe ik hetzelfde: ik blijf die automobilist zo lang mogelijk aankijken en nakijken. En als ik verder fiets hou ik die automobilist in gedachten. Gevolg: ik voel me steeds opgefokter. Dus dat is het reptielenbrein, aha!

Nu weer terug naar de telemarketing van dat financieel adviesbureau. De mevrouw die belde was volgens mij van een callcenter dat betaald wordt voor elke telefoonseconde die ze scoren. Zodra ik hoorde waar ze voor belde, zei ik dat ik geen interesse had maar ze lulde erover heen want ze had een interessante aanbieding. Luisteren deed ze niet, alleen praten, praten, praten. Ik zei haar dat als ik nee zeg ik ook nee bedoel en hing op.

Een betere antireclame kun je voor je bedrijf niet maken want met dit adviesbureau ga ik echt van ze lang zal ze leven niet in zee. En hiervoor was ik tijdens het eten van tafel op gestaan

Ik ging terug aan tafel zitten en mopperde nog wat door.  Ik vertelde wie er gebeld had, waar het gesprek over ging en voelde me pissiger worden.

Net als de Tai Chi trainer zijn focus gericht hield om duidelijk te maken hoe je je reptielenbrein kunt oproepen, zo hield ik mijn focus gericht op het financieel adviesbureau. In het geval van de Tai Chi trainer was het een focus in de zin van het gericht houden van zijn blik. In mijn geval was het een focus in de zin van het gericht houden van mijn aandacht. Het effect is hetzelfde: het reptielenbrein begint te grommen.

Focus is een krachtig instrument om je te concentreren en om doelen te bereiken. Maar als je niet oplet waar je op focust, kan zomaar je reptielenbrein ontwaken.

Zo’n adviesbureau moet volgens mij flink last hebben van een door angst gedreven reptielenbrein. In plaats van dat ze nieuwe wegen bewandelen, met nieuwe sociale middelen communiceren, naar klanten luisteren en via blogs en Twitter dingen doen waar klanten echt wat aan hebben, zetten ze middeleeuwse telemarketing in.

Toen ik trouwens aan tafel de naam van het financieel adviesbureau liet vallen, vertelde mijn partner dat we dat bureau kennen: we kennen één van de eigenaren. Ik kan je vertellen: de volgende keer dat ik hem op een feestje zie, hebben we een leuk gesprek. Mijn reptielenbrein kraait al van plezier

Lees ook: Twijfelen of je het wel kan ondernemen

Ik vertel haar dan dat ze dat zelf doet. ‘Actie is reactie’ zeg ik, ‘Als jij tegen mij aan duwt, duw je jezelf tegen de muur’. Dan kijkt ze me aan en probeert ‘Actie is reactie’ te zeggen. Het klinkt als ‘aksieraksie’. Maar de bottomline is dat ze gewoon doorgaat met zichzelf tegen de muur aan te duwen.

Ook vanavond (het is avond terwijl ik deze blog schrijf) hetzelfde tafereel op de commode: ‘aksieraksie’.

Toen ik weer  achter mijn computer zat, opende ik mijn RSS reader en las wat blogs. Er zat een hele mooie blogpost tussen van Paul de Blot: De kleuter is reeds spiritueel. Het gaat over verwondering en nieuwsgierigheid, over dat het kind wil zoeken en experimenteren. Paul de Blot geeft in zijn blogpost een mooi voorbeeld: ‘Zie hoe het kind telkens weer een glas laat vallen om vol verwachting te kijken waarheen het rolt. Mama verbiedt het en toch zet het kind door, totdat het glas kapot valt.’

Ineens zie ik mezelf staan voor die commode. Mijn dochter aan het spelend leren, onderzoeken, ervaren en experimenteren met wat er gebeurt als ze met haar benen tegen me aan duwt. En ik,  de pappa die graag weet hoe iets werkt, komt met de derde wet van Newton aankakken: actie is reactie. Een groter verschil tussen hoe een kind te werk gaat en hoe een volwassene te werk gaat is nauwelijks denkbaar.

Ik ga haar vragen of ze me kan leren om te spelen, te onderzoeken, te ervaren en te experimenteren, net zoals zij dat doet. Geen Newton meer, geen actie is reactie meer.

Volgend jaar gaat ze naar de voorschool, best kans dat ze daar de juf vertelt over ‘aksieraksie’. Die juf zal niet weten hoe ze het heeft. Als de juf slim is gaat ze Googelen en komt ze met een beetje geluk op deze blogpost terecht:  “Hallo juf, laat haar maar lekker veel spelen, daar leert ze meer van dan van die bullshit die ik allemaal heb geleerd.”

And I can’t stop thinking about you. And I can’t stop thinking about your love. (Maroon 5)

I can’t Live. If living is without you. (Mariah Carey)

You make me feel like a natural woman. (Aretha Franklin)

You make me real. (Westlife)

Hopelessly devoted to you. (Olivia Newton John)

You love me, you complete me. (Keyshia Cole)

That I’m lost without your love. Life without you isn’t worth the trouble of. (Bread)

Now who’s to guide me. Because I’m lost at sea. Without your love. (Billy Holliday)

You’re the first and last thing on my mind. (Blue)

Cause if you’re gone…inside. I’d die without you. (P.M. Dawn)

Liefde en relaties zijn een rijk gevulde inspiratiebron voor songwriters. In veel songteksten klinken de liefde en de relatie echter als een obsessie en een totale afhankelijkheid van de ander, zeg maar gerust als een flinke verslaving. Hetzelfde zie je terug in relatiedrama’s in films.

Om deze vraag te beantwoorden pak ik er de ‘Bijbel’ op het gebied van codependency bij: Melody Beattie’s boek ‘Codependent No More’. Het boek is in het Nederlands vertaald onder de titel ‘Leef je eigen leven’.

In dit boek beschrijft Melody Beattie een aantal kenmerken van codependency. Omdat het zo’n uitvoerige lijst is, noem ik hier alleen enkele hoofdpunten (door mijzelf hier en daar aangepast en aangevuld):

De zorg voor anderen

In het Engels: caretaking. Van alle kenmerken is dit volgens mij DE klassieker: jezelf verantwoordelijk voelen voor andere mensen, voor wat ze voelen, denken, doen, kiezen, nodig hebben (behoeften) en hun welzijn. Als gevolg hiervan is iemand met codependency zodanig op anderen gefocust dat hij/zij niet of nauwelijks in verbinding staat met zijn/haar eigen gevoelens en behoeften of met hoe hij/zij zelf ergens over denkt, met zijn/haar eigen keuzes, verlangens en welzijn.

Gering gevoel van eigenwaarde

Hierbij kun je onder andere denken aan jezelf overal de schuld van geven, bang zijn om fouten te maken, moeite hebben met het ontvangen van complimenten, bang zijn om te worden afgewezen, slachtoffergedrag, voortdurend negatief over jezelf oordelen, denken dat je niet goed genoeg bent, van jezelf verwachten dat je alles perfect doet, eigenwaarde ontlenen aan het helpen van anderen, aardig gevonden willen worden (people pleasing).

Obsessief gedrag

Jezelf overal zorgen over maken en dat de hele dag door (en soms ook ’s nachts). Veel met anderen bezig zijn, over anderen denken en praten en daar ook niet mee kunnen stoppen. Alle energie richten op andere mensen en hun problemen. Veel piekeren en jezelf zorgen maken.

Alles in de hand willen houden.

In het Engels: controlling. Naast ‘caretaking’ is ook ‘controlling’ een klassieker onder de symptomen van codependency. Denk hierbij aan gebeurtenissen en andere mensen proberen te controleren. Anderen ergens toe dwingen, de baas spelen, ongevraagde adviezen geven, manipuleren, proberen anderen zich schuldig te laten voelen.

Afhankelijkheid

In het Engels: dependency. Daar komt het woord co-dependency ook vandaan: mede-afhankelijkheid. Jezelf afhankelijk maken van dingen buiten jezelf en van andere mensen. Dit leidt tot codependent relaties met anderen, relaties die ongezond zijn. Verwachten dat de ander in de relatie jou gelukkig maakt. Onacceptabel gedrag in een relatie accepteren zoals fysiek, emotioneel en verbaal geweld.

Slechte communicatie

Niet zeggen hoe je je voelt en wat je nodig hebt en het aan de ander overlaten dat maar te raden. Indirect communiceren en hints geven aan de ander in plaats van helder en direct zijn. Geen nee durven zeggen. Jezelf voortdurend verontschuldigen. Denken dat wat je te zeggen hebt onbelangrijk is. Dingen zeggen waarvan je denkt dat anderen ze graag willen horen. Pas met je eigen mening voor de dag komen als je de mening van anderen kent.

Moeilijk grenzen kunnen stellen.

In het Engels: boundaries. Grenzen stellen heeft zowel betrekking op grenzen naar anderen toe (external boundaries) als grenzen naar jezelf toe (internal boundaries). Moeilijk grenzen stellen naar anderen toe kan betekenen dat je onacceptabel gedrag accepteert waardoor je pijn gedaan wordt, gekwetst of vernederd. Moeilijk grenzen stellen naar jezelf kan betekenen dat je bijvoorbeeld meer eet en drinkt dan gezond voor je is. Of dat je andere dingen doet die ongezond voor je zijn of die je op kortere of langere termijn schade toebrengen.

Een ander codependency kern-issue dat ik niet in de lijst van Melody Beattie heb gevonden is zwart/wit denken, denken in extremen, in  goed/fout.

Het gevaar van lijstjes is dat er altijd wel iets tussen zit dat herkenbaar is. Don’t worry: we leven in een dysfunctionele codependent maatschappij en we vertonen allemaal in meer of mindere mate symptomen van codependency. Onze hele maatschappij vertoont symptomen van codependency.

Melody Beattie schreef als vervolg op ‘Codependent No More’ een tweede codependency klassieker. Deze is voor zover ik weet niet in het Nederlands vertaald. Dit boek heet ‘Beyond Codependency’ en gaat over het recovery proces (genezing, herstel) van codependency. Ander onmisbaar gereedschap bij het recovery proces is het twaalf stappen programma. Het twaalf stappen programma is een spiritueel programma dat onder andere met veel succes door de AA wordt gebruikt. Codependency is in de bron een spirituele ziekte. In het Engels: ‘spiritual dis-ease: not being at ease, at one with Spiritual Self’ (citaat van Robert Burney op zijn website Joy2MeU )

Via deze link vind je een artikel op de Joy2MeU website van Robert Burney over het twaalf stappen programma. Onderaan het artikel staan verschillende versies van het twaalf stappen programma waaronder een versie voor codependents.

Ik dacht dat ik me blij en vrij zou voelen na de ontmaskering van mijn ‘accomodating point’

Zo was het ook toen ik erover schreef maar dat gevoel van blijheid en vrijheid was van korte duur. Dat heb je zo met gevoelens, ze komen en gaan. Emotion: energy in motion.

Een dag later voelde ik me ellendig. Moe, lusteloos en inspiratieloos. Ik was ook naar buiten gericht, gefocust op mijn omgeving en was snel geïrriteerd.

De dingen waren niet zoals ik wilde en daar ergerde ik me aan. Ik ergerde me vooral aan hoe ik me voelde, dat ik me niet blij en vrij voelde zoals ik vond dat ik me zou moeten voelen na mijn ontdekking.

Maar als je de strijd aangaat met de realiteit verlies je altijd.

Op een moment van helderheid herinnerde ik me een tekst van Melody Beattie uit haar prachtige boek ‘The language of letting go’. Het heet ‘After-Burn’:

Anything to do with owning our power and taking care of ourselves can trigger feelings of shame, guilt, fear. We do not have to allow these feelings to control us. They’re a backlash. They’re after-burn. Let them burn out. (….) The after-burn is what we allowed to control our life – shame and guilt.

Daarna heb ik de boel lekker laten affakkelen.

Maar ik zou mezelf tekort doen als ik niet zou erkennen dat mijn studie me ook veel positiefs heeft gebracht: vrienden, werk, geld, succes, erkenning, waardering, creativiteit en inspiratie. Precies de dingen die ik als kind graag wilde toen mijn oom overleed en ik mijn droom begon. Het zag er alleen anders uit dan ik me had voorgesteld. Het zag er niet uit als het sprookje  dat ik er als kind van had gemaakt maar als het succes zoals dat er in het echte leven uit ziet.

Ik had niet gefaald in het waarmaken van mijn allergrootste droom. Ik had mijn allergrootste droom waargemaakt. Ik had het voor elkaar gekregen en was geslaagd.

Ik heb op Paulo Coelho’s blog de precieze tekst opgezocht waar ik in deel 1 van deze blog naar verwees:

According to the magical practices of the witchdoctors in the North of Mexico, there is always an event in our lives that is responsible for our having stopped making progress. A trauma, a particularly bitter defeat, disappointment in love, even a victory that we fail to quite understand, ends up making us act cowardly and incapable of moving ahead. The witchdoctor, trying to connect with the occult powers, first of all needs to get rid of this “accommodating point”. To do so, he has to review our life and discover where this point lies.

Bron: ‘The accommodating point‘

‘….even a victory that we fail to quite understand…. Ik was verbijsterd toen ik het las.

‘Victory’ was mijn droom die er weliswaar na realisatie helemaal anders uitzag dan ik me had voorgesteld, maar die ik wel had gerealiseerd. Ik dacht dat ik had gefaald maar was geslaagd. Ik had mijn ‘victory’ niet begrepen.

En zo heb ik mijn ‘accommodating point’ ontekt.

Als je een droom hebt, al is deze nog zo groot, en je gaat ermee aan de slag, kun je alleen maar slagen. Falen is uitgesloten. Falen bestaat niet. Het ergste wat je kan overkomen is dat je succes er anders uitziet dan je in gedachten had.

Wat helpt is successen vieren en rouwen over de teleurstellingen. Successen die niet zijn gevierd en teleurstellingen waar niet over is gerouwd, kunnen de energiebron, de batterij worden waar de angst voor succes en de angst om te falen zich mee voeden.

Elektrotechniek is wat dat betreft maar een eenvoudig vak: je trekt de stekker uit het stopcontact en de stroom loopt niet meer.  Het ontdekken van het ‘accommodating point’ heeft hetzelfde effect. Alles wat je onder ogen ziet verliest zijn kracht.

Als ik nu aan mijn dromen en ambities denk, dan gaat dat meestal samen met opwinding en passie maar ook met onzekerheid. Door die onzekerheid twijfel ik wel eens of mijn dromen echt wel mijn dromen zijn en of mijn ambities echt wel mijn ambities zijn.

Maar als ik dan terugdenk aan tien, twintig jaar geleden toen ik geen dromen en ambities had, dan voel ik me ineens een stuk zekerder over mijn huidige dromen en ambities. De winst is dat ik toen alleen maar wist wat ik niet wilde en niet wat ik wel wilde, terwijl ik nu wel weet wat ik  wil. Akkoord, ik voel me daar soms onzeker over maar ‘give me a break’ zeg, die lizard brain (zie: ‘Twijfelen of je het wel kan ondernemen‘) moet ook wat om handen hebben.

Maar ik vind het te gemakkelijk die lizard brain overal maar de ‘schuld’ van te geven en daarom vraag ik me af wat nou die kracht is die maakt dat ik af en toe een stapje terug zet bij het verwezenlijken van mijn dromen en ambities in plaats van een stapje vooruit. Laatst blogde ik over de angst voor verlies, de angst voor het verlies van mijn dromen en ambities. Als die angst die kracht is, waar komt die kracht dan vandaan en wanneer is die ontstaan?

Ik herinner me iets dat Paulo Coelho schreef, namelijk dat iedereen in z’n leven op een bepaald moment door een trauma besluit niet meer te groeien of zich te ontwikkelen.

Hoewel ik tien, twintig jaar geleden geen dromen en ambities had, had ik die als kind en als tiener wel. Ik had toen zelfs een hele grote droom.

Toen ik nog heel jong was overleed een oom en dat veroorzaakte in de familie een flink drama. Mijn oom werd na zijn dood op een voetstuk geplaatst en mijn familie sprak over hem alsof hij een superheld was, een heilige.

En wie wil er als kind nou geen superheld zijn? Nou, ik wel. Daarom wilde ik zijn zoals mijn oom zodat er over mij ook zo lyrisch zou worden gesproken als over hem.  En daarom wist ik van kinds af aan al wat ik later wilde studeren en wat ik later wilde worden. Ik wilde techniek studeren, elektrotechniek en elektronica, net zoals mijn oom.

Ik speelde als kind met elektronische schakelingen, met weerstanden, condensatoren, spoelen en transistors en wilde begrijpen hoe alles werkte. Elektriciteit fascineerde mij.

Op de middelbare school wist ik precies welke vakken ik nodig had. Ik ging ‘lean and mean’ te werk en zorgde dat ik voor de vakken die ik later niet nodig had net voldoende haalde zodat ik al mijn aandacht kon richten op de vakken die ik wel nodig had.

Mijn lerares biologie had dat op een gegeven moment in de gaten. Elk trimester hadden we drie proefwerken. De eerste twee deed ik mijn best en haalde bijvoorbeeld een acht. Dan rekende ik uit wat ik voor het derde proefwerk moest halen om gemiddeld op een zes te eindigen. Twee keer acht is zestien en voor een zes gemiddeld had ik voor het derde proefwerk een twee of meer nodig. En dan ‘verknalde’ ik het derde proefwerk en deed dat elk trimester weer opnieuw.

Na de middelbare school wist ik ook precies welke studie ik wilde gaan volgen, dat wist ik al van kinds af aan. Ongeveer  twintig jaar na het overlijden van mijn oom studeerde ik af. Ik had mijn grote doel bereikt.

Maar er was iets helemaal mis gegaan. Tijdens mijn studie had ik al in de gaten dat het niet was wat ik me ervan had voorgesteld. Spelen met techniek en creativiteit hadden plaats gemaakt voor formules en heel veel wiskunde.

En anno 2010 zie ik het pas: dat de allergrootste droom die ik ooit heb gehad mijn kinderdroom was om elektrotechnicus en elektronicus te worden. En die droom, die grote droom, mijn levenswerk waar ik zowat twintig jaar mee bezig was geweest, ging in vijf jaar college hard onderuit.

Nu ik erop terugkijk kan ik zeggen dat het eigenlijk bij de allereerste les elektriciteitsleer al mis ging toen er een driedubbele kringintegraal op het bord verscheen. Collegehumor om ons te laten schrikken. Het was de eerste doodsteek voor mijn droom.

Dat moment, het verlies van mijn kinderdroom, moet het moment zijn geweest dat ik, om met Paulo Coelho te spreken, onbewust ben gestopt met groeien. Vanaf dat moment geen dromen en ambities meer. No way.

Morgen deel 2.

Lees ook: De angst voor verlies deel 1 en deel 2